HIV Nasıl Bulaşır ve Korunmak İçin Neler Yapabiliriz?

0

AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) HIV tarafından oluşturulan, “Edinsel Bağışıklık Yetmezliği Sendromu” olarak adlandırılan bir hastalıklar tablosudur. Bağışıklık hücrelerinin yüksek düzeyde tahribatı sonucu fırsatçı enfeksiyonların (bakteri, virüs, mantar, parazit vb. kaynaklı) ilerleyerek ciddi hastalık tabloları oluşturması durumudur.

Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programı (UNAIDS) 2019 yılı raporuna göre; dünyada HIV epidemisinin başlangıcından bu yana 74,9 milyon kişi HIV ile enfekte olmuş, 32 milyon kişi ise AIDS ile ilişkili hastalıklar nedeni ile hayatını kaybetmiştir.

Ülkemizde, ilk vakanın görüldüğü 1985 yılından 10 Kasım 2019 tarihine kadar doğrulama testi pozitif tespit edilerek bildirimi yapılan 22,345 HIV(+) kişi ve 1864 AIDS vakası mevcuttur. Vakaların %80’i erkek, %20’si kadın olup; %15,5’i yabancı uyruklu kişilerden oluşmaktadır. Vakaların en fazla görüldüğü yaş grubu ise 25-29 ve 30-34 yaş grubudur.

Dünya Sağlık Örgütü tarafından HIV/AIDS farkındalığını artırmak için 1988 yılında 1 Aralık Dünya AIDS Günü olarak kabul edilmiştir.

HIV Bulaşma Yolları Nelerdir?

  • HIV pozitif kişi ile korunmasız (kondom kullanılmadan) yapılan her türlü (oral, vajinal, anal) cinsel ilişki ile bulaş,
  • Ortak kullanılan ve HIV enfekte enjektör veya steril edilmemiş cerrahi malzemelerle bulaş,
  • HIV ile enfekte kan ve kan ürünleriyle bulaş,
  • HIV pozitif anneden bebeğe bulaş, (HIV gebelik süresince, doğum sırasında ve postpartum dönemde emzirmekle bebeğe %20-30 oranında geçebilmektedir. Ancak HIV pozitif anneye gebeliğinin son trimesterında, doğumdan sonra da bebeğe antiretroviral tedavi başlanır ve elektif sezaryen uygulanırsa bu oran %8-10 olarak düşürülebilmektedir.)

Riskli Gruplar Kimlerdir?

  • HIV pozitif kişinin partneri olanlar,
  • Korumasız cinsel ilişkiye girenler,
  • Riskli temas öyküsü bulunan kişiler,
  • Damar içi madde bağımlılığı ve ortak enjektör kullanımı olanlar,
  • HIV pozitif annelerin bebekleri, (Bebeğe doğum sırasında veya emzirme döneminde geçebilmektedir.)
  • Sağlık personelleri, (Sağlık personeline HIV’nin geçişi iğne, enjektör batması ile, infekte vücut sıvıları ile bulaşmış mukozal temasla mümkün olabilmektedir.)

HIV Hangi Durumlarda Bulaşmaz?

  • Dokunmak,
  • Tokalaşmak/Sarılmak,
  • Gözyaşı, ter ve tükürükle,
  • Aynı yerde oturmak ve havayı solumakla,
  • Aynı havuzu, tuvaleti ve duşu paylaşmakla,
  • Giysilerin ortak kullanılması ile tabak, çatal, kaşık bıçak ve bardak paylaşmakla,
  • Sivrisinek, böcek sokması ve hayvan ısırması ile,

Erken Tanı Neden Önemlidir?

Erken tanı ve buna bağlı olarak erken tedavi, HIV enfeksiyonunun tedavisinde ve seyrinde önemlidir. Erken tanı yaşam beklentisini uzatmanın yanı sıra, bulaşma oranlarını da düşürmektedir.

Korunmasız cinsel ilişkide bulunanlar, HIV pozitif kanın temas edebileceği cinsel temas ya da açık deriye temasta bulunanlar, steril olmayan iğne, delici alet kullananlar mutlaka HIV testi olmalıdır.

HIV/AIDS Enfeksiyonundan Korunma Yolları Nelerdir?

Cinsel yolla bulaştan korunma için;

  • Güvensiz ve korunmasız cinsel temastan kaçınılması,(Cinsel temas sırasında prezervatif (kondom) kullanılmasının koruyuculuğu, prezervatifin lateks olması, doğru ve devamlı kullanılması, yırtık veya delik olmaması kaydıyla ispatlanmıştır.)
  • Tek eşlilik,

Kan yolu ile bulaştan korunma için;

  • Taraması yapılmış HIV(-) kan ve kan ürünlerinin kullanılması,
  • Tek kullanımlık steril enjektör ve cerrahi malzemelerin kullanılması, Ortak enjektör kullanımından kaçınılması gerekmektedir.

HIV (+) anneden bebeğe bulaşın önlenmesi için,

  • Uygun tedavi ve takibinin yapılması, doğumun sezaryen şeklinde planlanması, (Vajinal doğuma göre elektif sezaryenin uygulanmasının bebeğe HIV geçişini 4-5 kat daha azalttığı belirtilmektedir.)
  • Doğumdan önce anneye ve doğum sonrasında bebeğe ilaç tedavisi başlanması,
  • Anne sütü ile virüsün geçişi gösterildiğinden annenin bebeği emzirmemesi önerilmektedir.

Sağlık personelinin korunması için;

  • Sağlık personelleri anamnez ve fizik muayene ile infekte hastaları ayırt etme olanağına sahip olamadıklarından tüm hastaların kan ve diğer vücut sıvılarını potansiyel infekte kabul ederek önlemlere uyarak çalışmalıdırlar.

Babayiğit M, Bakır B, HIV enfeksiyonu ve AIDS: epidemiyoloji ve korunma, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 2004: 3 (11) Erişim Tarihi: 21.10.2020

Tümer A, Ünal S, HIV/AIDS Epidemiyolojisi ve Korunma, Aile ve Toplum Yıl: 4 Cilt: 1 Sayı: 4 Eylül-Aralık 2001 Erişim Tarihi: 21.10.2020

https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/hiv-aids/hiv-aids-liste/hiv-aids.html Erişim Tarihi: 21.10.2020

https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasicihastaliklar-haberler/1-aralik-2019-dunya-hiv-aids-gunu-toplantisi.html Erişim Tarihi: 21.10.2020

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.