Çocuk Odaklı Tuvalet Eğitimi Metodu İle Eğlenceli Tuvalet Eğitimi Nasıl Verilir?

0

Oyun çağı çocukluğu (1-3 yaş) büyüme gelişiminin baş tacı misali tuvalet alışkanlığı sadece çocuğun temiz kalmasından ibaret mi sizce?

Gelin birlikte bakalım.

Yolculuk Dünyaya Doğru

Çocuklar doğum ile birlikte anne karnından yaşama adaptasyon yetisiyle dünya yaşamı içerisinde varlıklarını sürdürmeye başlarlar. Süt çocuğu döneminde  (1 ay – 12 ay) bakım vericilerine karşı büyüme ve gelişimleri için yaşadıkları bağlılık ile büyüme- gelişim parametrelerinde tam bağımlı/ yarı bağımlı fonksiyonları bulunmaktadır.

Beslenme, boşaltım gibi temel ihtiyaçların giderilmesinde tam bağımlı konumda olan çocuklar bakım vericilerinin ilgi, beceri ve gözlem yetenekleriyle harmanlanmış kazanımlarıyla birlikte büyüyüp gelişmektedirler.  Bu aşamada en önemli şey bakım vericilerine karşı duydukları güven duygusudur.

“Ben Olma” Çabası

Çocuklar Oyun Çocukluğu Dönemine (1-3 yaş) geldiklerinde ise artık “ben olma” arayışındadırlar.

Otonomi kazanımı bu dönem çocukları için önemli bir gelişim basamağıdır.

Çevreyi keşfetmiş/ keşfetme aşamasında, kelime-araç gereç öğrenimi devam eden, yaşam içerisinde varlıklarını aktif olarak kanıtlamak için çaba gösteren bir grubun üyesidirler.

Bağımsızlık Yolunda İlk Adım: Tuvalet Eğitimi

Çocukların bu dönem içerisinde en önemli özelliklerinden biri ise tuvalet eğitimidir.

  • Artık çocuk boşaltım aşamasında fizyolojik gelişiminin de desteği ile “ben bağımsızım” naraları atmaya hazırdır.
  • Çocuğun mesane ve bağırsakları üzerindeki kontrol mekanizması bağımsızlık ve otonomi kazanımı üzerinde etkili olan faktördür.
  • Bu süreç çocuk ve bakım verici için yorucu olsa da aşılan her adım çocuk için kazanılan başarı niteliğinde olmakla birlikte keyifli bir oyun sürecine dönüşmektedir.

Kişilik Gelişiminde Bakım Vericinin Tuvalet Eğitimi Sınırları Önemli!

Bakım vericilerin bu süreçte çocuklar için sabırlı, sakin, kararlı ve istikrarlı bir tavırla şefkat kollarını sevgi ile açmalıdırlar. Unutulmamalıdır ki bu sürecin kazanımından ziyade nasıl kazanıldığı oldukça önemlidir.

Bu sürece çocuk hazır olmadan başlamak, süreç içerisindeki sorunlar, çatışmalar, baskıcı tutum, öfke dolu veya çok rahat, sonsuz bağışlayıcı ve gevşek bir eğitim sonunda çocuk tuvalet alışkanlığı kazanımı gerçekleştirse dahi ilerleyen yaşamında dönemin yaşantısına yansımalarıyla farklı bir boyutta sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedir.

Çalışmalar ile baskıcı, hoşgörüsüz, cezalandırıcı, sert/ anlayışsız ve zamansız tuvalet eğitiminin çocuğun ilerleyen yaşamında cimrilik, OKB (aşırısı düzen gibi) , öfke, utanma, inatçılık; özensiz, serbest, sınırsız tutumun ise çocukta düzensizlik, bağımlı birey olma, özgüven eksikliği, boyun eğme, düzensizlik gibi sorunları beraberinde getirdiği ortaya konmuştur.

Tuvalet Eğitimine Nasıl Başlamalıyım?

Tuvalet eğitimine nasıl başlamalıyım sorusundan ziyade çocuğum hazır mı demek daha doğru olsa gerek. Bu yaş grubuna geldiğinde çocuğunuzda farklı özellikler gözlemlemeye başlayabilirsiniz. Sizin için oyun niteliğinde olan bu davranışlar çocukların artık ben hazırım deme yöntemi aslında.

Oyun Saati?

Çoğunuz çocuğunuzun aniden ortadan kaybolduğunu, bir kapı, koltuk arkasına saklandığını, günün belli saatlerinde odasının kendisini güvende hissettiği bir bölümünde alaturka tuvalete otururmuşçasına aynı pozisyonda birkaç dakikalığına kendi başına bir şeyler yaptığını gözlemlemişsinizdir.

Sizce saklambaç mı oynuyor?

Belki de artık tuvaletini yapmak için oturmak ve yalnız kalma gereksiniminde olduğunu hissetmeye başlamıştır ha ne dersiniz?

Belki de gün içerisinde artık kendisini 2- 4 kelimelik cümlelerle ifade eden çocuğunuzun ağzında çiş, pis, kaka veya anlam veremediğiniz tuvalet ihtiyacının olduğunu veya temiz olmadığını belirttiği kelimeleri de dökülmeye başlamıştır.

Burada çocuğunuzla iletişim becerilerinizin gücü devreye giriyor. Bakım vericileri olarak onu anlamak, ihtiyacını gidermesi için yardım elini uzatma görevi sizlere düşüyor.

Ben tuvalet eğitimine hazırım!

  • Mesane ve bağırsak kontrolüne hazır olmalı (18-24 AY).
  • 2 saat kuru kalabilmeli.
  • Uykudan kuru uyanmalı.
  • Günlük ıslak bez sayısında azalma olmalı.
  • Fiziksel olarak eğitime hazır olmalı ( Yürüme, oturma, çömelme, giyinme gibi) .
  • Kirli olduğu ( Dışkılama, idrar varlığının bilinci) bilincinden olmalı.
  • Altını ıslattığını, dışkılama istediğini sözel/ bedensel ifadelerle (bezini çekiştirme, kıyafetlerini çıkarmak isteme, tuvaleti/ banyoyu işaret etme vb) belirtmeli.
  • Bakım verici/ büyük kardeşi taklit etmeli.
  • Tuvalet oturağını kullanamaya meraklı ve onunla ilgili kelimeler kullanıyor olmalı.

Eyvah! Tuvalet Eğitimi Vakti mi Geldi?

Tuvalet eğitiminde yüzyıllardır birçok yöntem kullanılmıştır. Bunlar arasında “Çocuk Odaklı Tuvalet Eğitimi Metodu”, Amerikan Pediatri Akademisi ve Kanada Pediatri Topluluğu’nun önerdiği tuvalet eğitimi yöntemidir. Bu yöntem çocuğu merkez kabul ederek hazır olduğu zaman dilimi belirlenerek başlar.

Genellikle 18. Aydan sonra başlanan eğitim ödüllendirmelerle sonuçlanan olumlu terim kullanımı üzerine kurulu bir metottur. Eğitime başlamak için çocuğun hayatında olumsuzluk yaratacak boşanma, yeni kardeşin gelmesi, taşınma gibi ailede ve çocukta stres yaratan olayların olmamasına dikkat edilmelidir. Bu yöntem ile çocuk nazik bir dil ve sabırla desteklenerek ilk önce tuvalete oturma alışkanlığı kazanır.

Yöntem basamakları incelendiğinde çocuk,

  • Tuvalet eğitimine hazır olduğunu sözel/ bedensel ifadelerle belirtmelidir.
  • Yürüyerek tuvalete erişebilecek motor gelişimi sağlamış olmalıdır.
  • Tuvalete geldiğinde ilk önce giysilere ile oturağa oturtularak odaya, ortama alışması sağlanır. Adaptasyon süreci boyunca çocuğun sıkılmaması ve adaptasyonunu daha kolay sağlanması için çocuk ile sohbet edilebilir, kitap okunabilir, oyunlar oynanabilir. Çocuğun keyif alacağı bir zaman dilimi yaratılmalıdır. (ortalama 5-10 dakikalık zaman dilimi)
  • Bakım verici bireyin tuvalet kullanımına tanıklık etmesi ve taklit becerisi geliştirmesi için gözlem yapmasına olanak sağlanır.
  • 1-2 haftalık giysilerle oturma sonrasında bezsiz oturma denenir. Olumsuz yaklaşım halinde çocuk ısrar edilmez.
  • Bez kullanımı boyunca bez kirletildiğinde çocuğun görmesi sağlanarak bez içindekiler oturağa boşaltılır.
  • Bilişsel gelişim ile anlamaya başladığında gün içerisinde hazır olduğu zamanlarda birkaç kez oturağa götürülerek metot tekrarlanır.
  • Olumlu davranış sergilemesi ve bireysel güven duygusu geliştikten sonra bezsiz dolaştırılarak oturak yakınında bulundurulur. Nazik kelimeler ve güçlendirici tutum ile sakin bir tavırla çocuk desteklenir ve kendi başına oturağa oturması için cesaretlendirilir.
  • Basamaklar başarılı bir şekilde gerçekleştirilip pekiştirildikten sonra nasıl giyip çıkarılacağı gösterilerek çocukta alıştırma külotları kullanımına geçirilir.
  • Süreç boyunca çocuğun başarısı ödüllendirilip çocuk desteklendiği hissettirilerek olumlu davranış gelişimi ve devamı için cesaretlendirilmelidir.
  • Tuvalet eğitimi boyunca cezalandırma, zorlama, çocuğu utandıracak etkileşimden ve inatlaşmadan kaçınılmalıdır.

Sürecin sağlıklı bir şekilde başlaması ve yürütülmesi amacıyla kurumlarda bulunan hemşirelerden eğitim alıp desteklerini talep ederek baş etme mekanizmanızda güçlenebilirsiniz. Sizin güçlü olmanız çocuğunuza karşı yeterli hissetmeniz için oldukça önemlidir.

Unutmayalım ki bu zorlu sürecin sonunda çocuğunuz artık birey olma yolunda en önemli güven adımını atmış olacaktır. Ve sizin desteğiniz ve sevginizle kucakladığınız büyüme-gelişiminin en önemli deneyimini yaşamı boyunca benliğinde taşıyacaktır. Çocuklarımızı şefkatli ellerimizle sarıp sarmalayalım ki düştüklerinde yaralarıyla kalkmaktan korkmasınlar.

Deniz, Ç., & Görak, G. (2016). Çocuklarda Tuvalet Eğitimi ve Kullanılan Yöntemler. Jaren, 4(1), 59-64.

Oğuz, F., & Eren, T. (2014). Sağlıklı çocuklarda tuvalet eğitimi. The Journal of Turkish Family Physician, 5(3), 13-18.

Özkul, E. (2017). Tuvalet eğitimi tamamlanmış çocukların, dışkı-idrar kontrolü ve tuvalet becerisi kazanmalarını etkileyen faktörlerin ve etkilerinin incelenmesi (Master’s thesis, Maltepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.