Ailelerin Oyun Çocukluğu Dönemi Beslenmesinde Dikkat Etmesi Gereken 36 Şey

0

2 ile 5-6 yaş arası çocukluk dönemi “oyun çocuğu” ya da “okul öncesi” olarak adlandırılır. Bu dönem çocuğunun büyüme hızı ilk 2 yaştaki büyüme hızıyla karşılaştırıldığında daha yavaş bir şekilde devam eder ve buna bağlı olarak çocukta iştah azalması görülür.

“Oyun çocuğu” döneminde; çocuk, kendisini ifade ederek bağımsızlık kazanmaya başlar, bu bağımsızlık ile besin seçimi ve beslenme alışkanlıkları geliştirerek erişkin dönemdeki alışkanlıkların temelini atar. Bu yüzden “okul öncesi” dönemde kazandırılan sağlıklı beslenme alışkanlıkları ile büyüme ve gelişme sağlanır, beslenme bozuklukları önlenir ve sağlıklı erişkinliğe hazırlık yapılarak erişkin dönemde karşılaşılabilecek kronik hastalıklardan korunma sağlanır.

Oyun çocuğu döneminde, çocuk beslenmeye yönelik beceriler kazanmaya başlar. İki yaş civarında önce kaşık kullanabilme, bardaktan içebilme ve daha sonra çatal kullanma becerisi gelişir. Yemek yerken dökme-saçma, oyalanma, yeni besinleri kabul etmeme, besin seçme sık görülür.

Beş yaşına kadar çocuğun yemek yemesine anne, baba ya da bakım veren kişi çocuğun gelişim basamağına uygun olarak yardım etmeli, desteklemelidir; beş yaşından sonra artık çocuk kendi kendine, yardımsız yemek yiyebilmelidir.

Çocukların çiğneme ve yutma işlevleri 7-8 yaşlarına kadar tam olarak gelişmez; bu nedenle oyun çağı döneminde, özellikle erken yaşlarda yemek yerken çocuk yalnız bırakılmamalıdır ve gözetilmelidir.

Yeme Davranışa Yönelik Öneriler

  1. Bu dönem çocuğunun öğünden öğüne, günden güne tükettiği besin çeşidi ve miktarı farklılık gösterebilir. Bu yüzden yeme konusunda baskıcı veya zorlayıcı olmak yerine sabırlı ve güler yüzlü olunmalıdır.
  2. Çocuğun sevmediği, tüketmediği besinlerin farklı şekillerde pişirilerek, sunumları çeşitlendirilerek sofraya getirilmesi ile çocuğun besinleri görerek öğrenmesi ve denemesi sağlanmalıdır. Yeni besinler farklı zamanlarda yeniden sunulmalıdır.
  3. Anne-baba, çocuğa besin değeri yüksek olan ve temel besin gruplarını dengeli bir şekilde içeren, düzenli öğünler halinde çeşitli besinler sunmalı, ancak yedirme ve miktar konusunda ısrarcı olmamalıdır. Çocuğun yiyeceği miktarı yine çocuğun kendisi belirlemelidir.
  4. Çocuğun kendi kendini beslemesine fırsat ve zaman verilmelidir. Böylece çocuk, farklı yiyecekleri tanıma ve deneme imkânı bulur.
  5. Bu dönem, sofra davranışının da öğrenildiği bir dönem olması nedeniyle alış – veriş, yemek hazırlama, sofra hazırlama – toplama işlerine çocuğun da katılması sağlanmalıdır. Yemek yemeğe belirli bir zaman ayrılarak aile sofrasında zevkli, neşeli yemek yeme ve sosyal paylaşım sağlanmalıdır.
  6. Bu dönemde çocuğun yeme alışkanlığını biçimlendiren ana etken aile bireyleridir. Bu yüzden anne, baba ve çocuğun çevresindeki büyükler davranışlarında tutarlı ve örnek olmalıdır. Çocuk büyüdükçe kreş ortamı, öğretmen ve arkadaşları, dış ortam ve reklamlar da çocuğu etkilemeye başlar.
  7. Doğru beslenme alışkanlıklarının kazanılabilmesi ve çocuğun ihtiyacı olan enerji ve besin öğesi ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için öğün düzeni oluşturulmalı ve öğün atlanmamalıdır. Öğünler 3 ana, 2-3 ara öğün şeklinde planlanabilir.
  8. “Oyun çağı” çocuklarının mide hacimleri yetişkinlere göre küçük olduğundan ara öğünlerde tüketilen yiyeceklerin çok fazla doygunluk hissi yaratması, çocuğun ana öğünlerden birini reddetmesine neden olabilir. Bu yüzden porsiyonlar çocuğa uygun olmalıdır.
  9. Çocuk yemek yerken azarlanmamalı ve yemek sırasında uyarılara maruz kalmamalıdır. Olumsuz davranışlarıyla ilgili uyarılar yemekten sonra yapılmalıdır.
  10. Çocuk herhangi bir besinle ödüllendirilmemelidir veya cezalandırılmamalıdır.
  11. Çocuğun olumlu yanları desteklenmelidir.
  12. Özellikle açık, güneşli ve temiz havada olmak üzere, çocuğun yaşına uygun oyun oynamasına olanak sağlanmalıdır.
  13. Yemek sırasında çocuğun aşırı uyarana (TV, bilgisayar, tablet gibi) maruz kalması önlenmelidir. Yemek dışında ekran karşısında geçirilen zamanın günlük 1-2 saatten daha uzun olmamasına özen gösterilmelidir.
  14. Biberon kullanımı, besin tüketiminde kolaylığa neden olarak çocukta doygunluk hissinin oluşmasını ve çiğneme fonksiyonlarının gelişmesini geciktirir. Bu da ileriki dönemlerde obeziteyle sonuçlanabilir. Bu yüzden bu yaş grubu çocuklarda artık biberon kullanılmamalıdır.
  15. Diş bakımına özen gösterilmelidir.

Besin Seçimine Yönelik Öneriler

  1. Okul kantininde – yemekhanede de aynı özen gösterilmelidir.
  2. Güvenli beslenme – güvenli gıda sağlanmalıdır.
  3. Zihinsel ve psikomotor gelişim için günde 1-2 adet köfte büyüklüğünde et / tavuk / balık (30-60g) çocuğun beslenmesinde yer almalıdır.
  4. Doymuş yağ içerikleri nedeniyle etler az yağlı / yağsız olarak tercih edilmelidir.
  5. Omega-3 içeriği nedeniyle haftada 2 öğün balık tüketilmelidir.
  6. Günlük 1 porsiyon kurubaklagil (2-3 yemek kaşığı kadar) tüketilmelidir. Her ne kadar bitkisel kaynaklı proteinlerin biyolojik değeri (vücutta kullanımı) hayvansal gıdalara göre düşük olsa da özellikle yeterli et ve yumurta tüketiminin olmadığı durumlarda yüksek protein içerikleri nedeniyle kuru baklagiller önerilmektedir.
  7. Aşırı süt tüketiminden kaçınılmalı / az yağlı tercih edilmelidir. Aşırı süt tüketimi diğer besinlerin alımını azaltır ve optimal bir beslenme sağlanamaz. Günde 2 – 2,5 porsiyon süt ve süt ürünlerinin (1 porsiyon = 1 kupa (240 ml) süt / yoğurt, 2 dilim (60 g) peynir) tüketilmesi yeterlidir.
  8. Lif, B vitamini, mineraller ve protein yönünden daha kaliteli bir içerik sunduğu için tam buğday tercih edilmelidir.
  9. Aşırı tahıllı gıdalar tokluk hissi oluşturup çocukta iştahsızlığa neden olabilir ve çocuk ihtiyacı olan besinleri tüketemeyebilir. Bu yüzden aşırı tahıllı gıdalardan kaçınılmalıdır.
  10. Aşırı yağlı gıdalardan sakınılmalıdır.
  11. Bitkisel yağ (zeytinyağı) kullanılmalıdır.
  12. Hayvansal yağ az kullanılmalıdır.
  13. Trans yağlardan uzak durulmalıdır. Kızartma işlemi sırasında da trans yağ oluştuğu unutulmamalıdır.
  14. Kızartma – kavurma yerine haşlama / buğulama / ızgara gibi pişirme yöntemleri tercih edilmelidir. Böylece besin öğeleri korunur ve daha kaliteli yemekler ortaya çıkar.
  15. Vücudun sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için vitamin ve minerallerden zengin olan sebze / meyve (çiğ / az pişmiş / mevsimine uygun) tüketilmelidir.
  16. Protein ve bitkisel yağ içerikleri nedeniyle kuruyemiş (günde 2 adet ceviz veya 5-6 adet fındık / badem) tüketilmelidir.
  17. Dengeli beslenen çocuğa gereksiz vitamin-mineral desteği verilmemelidir.
  18. Aşırı şekerli gıdalardan sakınılmalıdır. Hazır meyve suyu, gazoz, kola tüketilmemelidir.
  19. Hazır gıdalar, ayaküstü yemeklerden (fast-food) sakınılmalıdır. Bu tarz besinlerin kalori, yağ ve kolesterol içerikleri fazlayken vitamin, mineral ve lif içerikleri yetersizdir.
  20. İşlenmiş etlerden sakınılmalıdır.
  21. Aşırı tuzlu / baharatlı besinlerden kaçınılmalıdır.

Kansu, A. & Öztürk, Y. (Ed.). (2018). Oyun Çocukluğu Dönemi Beslenme Rehberi. Türk Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Derneği.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.